Toegepaste psychologie in uw werkveld

Hoe vaak komt u nou een toegepast psycholoog tegen in uw werk?
Vaker dan u denkt waarschijnlijk! Toegepast psychologen werken namelijk in allerlei sectoren op uiteenlopende plekken. Ze zijn praktijkgerichter en vaak breder opgeleid dan menig andere beroepsgroep en zijn relatief breed inzetbaar, zeker als ze al een (andere) loopbaan achter de rug hebben .
Wat een toegepast psycholoog doet ? En in hoeverre een toegepast psycholoog interessant kan zijn voor uw organisatie of uw werkveld? Lees het hieronder en doe er uw voordeel mee!

Wat is toegepaste psychologie?

Toegepaste psychologie (TP) is in Nederland een relatief nieuw begrip in het werkveld, terwijl in het buitenland het begrip ‘Applied Psychology’ al veel langer bekend is.
TP gaat uit van: het gebruik van psychologische principes en theorieën om (gedrags)problemen in verschillende gebieden op te lossen. Voorbeelden van deze gebieden zijn: de gezondheidszorg, arbeidsomgevingen, het onderwijs, sportpsychologie en productontwikkeling.

Op de Engelstalige wikipedia over ‘applied psychology‘, wordt Hugo Münsterberg (1863-1916) als schepper van de toegepaste psychologie aangehaald. Hij beschrijft al een onderscheid tussen het onderwijs en het werkveld, dat hieronder wordt verduidelijkt. [Bron: www.toegepastpsycholoog.nl].

Opleidingen

In Nederland zijn we lange tijd gewend geweest aan enkel universitair opgeleide psychologen. Sinds 2000 is er een hbo-variant van de opleiding psychologie, de toegepaste psychologie.
Hbo-studenten toegepaste psychologie worden meer praktisch opgeleid dan studenten die universitaire psychologie volgen. Bij de opleiding toegepaste psychologie wordt meer aandacht gegeven aan vaardigheden die in de praktijk nodig zijn, zoals: adviseren, voorlichten, trainen, coachen en praktijkgericht onderzoeken.
Hierin onderscheidt een student toegepaste psychologie zich van een WO’er , oftewel universitair geschoolde student (WO = wetenschappelijk onderwijs). Een WO-student wordt opgeleid vanuit een theoretisch kader met als belangrijk doel wetenschappelijk onderzoek te gaan doen.

Opleidingen en studierichtingen in TP 
Voorbeelden van specialisaties bij de hbo-opleidingen Toegepaste psychologie zijn:

  • arbeid en organisatie,
  • gezondheid / zorg en welzijn,
  • jeugd & ontwikkeling ,
  • maatschappelijke participatie & veiligheid
  • intermenselijke relaties.

Voorbeelden van specialisaties bij WO-studies psychologie zijn: sociale psychologie, klinische psychologie, arbeids- en organisatiepsychologie, neuropsychologie, persoonlijkheidsleer, ontwikkelingspsychologie en culturele psychologie.

Na de hbo- en WO-bachelor en –masteropleidingen Psychologie zijn er aanvullende (bij)scholingen en trainingen. Hiermee kunnen toegepast psychologen hun kennis up-to-date houden en zich specialiseren in één of meer richtingen. Te denken valt aan psychodiagnostiek bij kinderen met autisme, begeleiding bij rouw of coaching van specifieke doelgroepen.

Hbo- en WO-psychologen op de werkvloer

Als je het begrip ‘toegepaste psychologie’ breder trekt dan de opleidingen en kijkt naar het werkveld, dan blijkt in de praktijk erg veel sprake te zijn van toegepaste psychologie. Wanneer een psycholoog (hbo of WO) in een werkomgeving bezig is met het oplossen van praktijkproblemen of het optimaliseren van processen met behulp van psychologische kennis, is er sprake van toegepaste psychologie.
Het onderscheid dat op opleidingsniveau gemaakt wordt, vervaagt dus tot op zekere hoogte in het werkveld. Veel WO-psychologen kiezen niet voor een carrière als wetenschappelijk onderzoeker, maar gaan werken in functies met taken die vallen binnen de toegepaste psychologie (hoewel WO-psychologen zich er vaak niet bewust van zijn dat zij in feite toegepaste psychologie bedrijven.)

Werkenden met een hbo-opleiding toegepaste psychologie begeven zich in ditzelfde werkveld. Aangezien de opleiding populair is, is te verwachten dat er een groeiende groep hbo-psychologen tot de arbeidsmarkt toetreedt.
Hbo-psychologen zullen deels bestaande rollen en functies invullen en creëren daarnaast ook nieuwe rollen naast de bestaande disciplines en functieniveaus. Zie ook hieronder de uitleg per sector.

In welke sectoren zijn toegepast psychologen werkzaam?

Toegepast psychologen kunnen werkzaam zijn in tal van gebieden die samenhangen met de specialisaties van de aangeboden studies (WO en hbo). De praktijk zal uitwijzen hoe de hbo-psycholoog zich in diverse sectoren gaat verhouden tot de WO’er.
Hieronder geven we voorbeelden van taken en functies die een toegepast psycholoog kan vervullen per werkveld:

Gezondheid en zorg

Een hbo-psycholoog mag in de klinische psychologie een groot deel van de werkzaamheden uitvoeren van een WO-basispsycholoog, maar werkt meestal onder verantwoordelijkheid van een GZ- of klinisch psycholoog. De hbo’er heeft dan een ondersteunende taak en voert dan een deel van de taken uit (bijvoorbeeld de psychodiagnostiek, psycho-educatie of begeleidingsgesprekken).
Behandeling door een GZ-psycholoog wordt door zorgverzekeraars vergoed in het basispakket en behandeling door een hbo-psycholoog nog niet. [Lees meer over issue vergoeding zorgverzekeraars.]
GZ-psychologen zijn uitgebreider opgeleid zijn voor werk in een klinische setting dan hbo-psychologen. Zij hebben een aanvullende opleiding tot gezondheidszorgpsycholoog gevolgd. Deze studie duurt enkele jaren en omvat ook twee jaar begeleiding bij het werk als psycholoog.

Op hbo-niveau zijn er weinig opleidingen die specifiek naar klinische psychologie specialiseren, Saxion Deventer is tot nu toe de enige. Andere opleidingen bieden specialisaties naar Gezondheid & Zorg aan, die breder georiënteerd zijn. Deze zijn bijvoorbeeld ook gericht op werk in organisaties als de GGD, ziekenhuizen en het RIAGG.

Voorbeelden van functies voor toegepast psychologen: gezondheidsvoorlichter, hulpverlener verslavingszorg, medewerker bij een centrum voor psychiatrische begeleiding en psychologisch medewerker voor testafname (psychodiagnostisch werkende).
Lees ook bijgaande verhalen van TP’ers die in deze sector werken:
TP_SuzanneKok_TeampsychGerontopsychiatrie.pdf TP_SuzanneKok_TeampsychGerontopsychiatrie.pdf     TP_NaslaWevers_AmbulbegelMediation.pdf TP_NaslaWevers_AmbulbegelMediation.pdf  

Ontwikkeling, jeugd en onderwijs

Het ontwikkelingsaspect van dit werkveld betekent dat de toegepast psycholoog met kinderen, maar ook met ouderen kan gaan werken. De ontwikkeling van een mens gaat immers een heel mensenleven door. Toegepast psychologen kunnen bijvoorbeeld werken bij schoolbegeleidings- en schooladviesbureaus, het onderwijs en in de maatschappelijke dienstverlening en gemeentelijke wijkteams.

Voorbeelden van functies zijn: jeugdhulpverlener, maatschappelijk begeleider, docent, trainer, schoolpsycholoog, opleidingsadviseur, coördinator leerlingenzorg, leerling-/studentbegeleider en ouderenconsulent.
Lees ook bijgaand verhaal van een TP’er die in deze sector werkt:
TP_IrmaHeessels_Jeugdzorg14_18jr.pdf TP_IrmaHeessels_Jeugdzorg14_18jr.pdf

Arbeid & Organisatie

In dit werkveld zijn zowel commerciële als dienstverlenende werkzaamheden voor toegepast psychologen. Organisaties waar een toegepast psycholoog terecht kan komen zijn bijvoorbeeld trainingsbureaus, reïntegratiebureaus, Arbo-diensten en werving- en selectiebureaus. Ook afdelingen als Personeel en Organisatie (P&O) of Human Resources (HR) behoren tot de mogelijkheden.

Voorbeelden van functies voor toegepast psychologen zijn: trainer in communicatievaardigheden, loopbaanadviseur of -coach voor mensen die reïntegreren of (ander) werk zoeken, medewerker werving en selectie, medewerker of adviseur personeelszaken (P&O, HR).
Lees ook bijgaande verhalen van TP’ers die in deze sector werken:
TP_MiekeVanHerk_ZZPReintegratie.pdf TP_MiekeVanHerk_ZZPReintegratie.pdf       TP_RunaVdBroek_Coachtondernemers.pdf TP_RunaVdBroek_Coachtondernemers.pdf

Maatschappij, Consument & Veiligheid 

Bij verschillende hbo-opleidingen kunnen studenten zich specialiseren naar werkzaamheden op het terrein van maatschappij, consument en veiligheid (HvA, Fontys, HL). Voorbeelden van organisaties waar afgestudeerden als toegepast psycholoog terecht kunnen komen zijn overheidsinstellingen (gemeenten, rijksdiensten), adviesbureaus en maatschappelijke of consumentenorganisaties.
Voorbeelden van functies voor de toegepast psycholoog zijn: marktonderzoeker, consumentenvoorlichter en adviseur op een (deel)terrein van consument/maatschappij en veiligheid.

Overig 

Ook in andere typen instellingen, overheden en ondernemingen kunt u (hbo-)psychologen tegenkomen die hun kennis en vaardigheden toepassen in de praktijk.
Lees ook bijgaand verhaal over de werkervaring van een TP’er:
TP_DaisyGubbels_coaching.pdf TP_DaisyGubbels_coaching.pdf